19.09.2024

Аб праблемах сямейнага недабрабыту

Прыярытэтным напрамкам развіцця нашай дзяржавы была і застаецца абарона правоў і законных інтарэсаў самай уразлівай катэгорыі насельніцтва - дзяцей. Сям'я з'яўляецца натуральным асяроддзем для росту і дабрабыту ўсіх яе членаў і асабліва дзяцей, у сувязі з чым, прызнаецца, што сям'я мае самыя шырокія магчымасці для абароны дзяцей і забеспячэння іх бяспекі. У той жа час, сям'я можа садзейнічаць стварэнню негатыўных перадумоў у развіцці дзяцей.

Дэкрэт Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 24 лістапада 2006г. "Аб дадатковых мерах па дзяржаўнай абароне дзяцей у нядобранадзейных сем'ях" (далей - Дэкрэт) стаў першым нарматыўным актам, закліканым комплексна, з прыцягненнем органаў дзяржаўнай улады, працоўных калектываў і грамадскіх арганізацый вырашаць праблему сацыяльнага сіроцтва. Яго прыняцце стала сур'ёзным крокам у стварэнні сістэмы работы па абароне правоў і законных інтарэсаў дзяцей, павышэнні адказнасці бацькоў за іх выхаванне.

У адпаведнасці з патрабаваннямі Дэкрэта і з мэтай ранняй прафілактыкі сямейнага няшчасця ў раёне праводзіцца работа па выяўленні дзяцей, якія знаходзяцца ў сацыяльна небяспечным становішчы, г.зн. дзяцей умовы жыцця якіх ствараюць пагрозу для іх жыцця і здароўя. Міжведамаснае ўзаемадзеянне зацікаўленых служб дае магчымасць прымаць аператыўныя меры рэагавання па пастаноўцы на ўлік і арганізацыі прафілактычнай работы з нядобранадзейнымі сем'ямі. Выяўленне праводзіцца па паведамленнях органаў унутраных спраў аб сямейных скандалах, медыцынскіх работнікаў, якія наведваюць дзяцей дома, педагагічных работнікаў, а таксама інфармацыі грамадзян і інш.

Спецыялісты (класны кіраўнік або выхавальнік дашкольнай установы, куратар групы), якія цесна ўзаемадзейнічаюць кожны дзень з дзіцём, бачаць, як яно апранута, ці забяспечана школьна-пісьмовымі прыладамі і ўсім неабходным для навучання, якія ўмовы пражывання дзіцяці, ці ёсць адзенне і абутак, стан гэтых рэчаў і адпаведнасць сезону і ўзросту, ці цікавяцца бацькі школьным жыццём дзіцяці, ці наведваюць бацькоўскія сходы. Пасля звесткі аб прыкметах сямейнага недабрабыту перадаюцца педагогу сацыяльнай установы адукацыі або асобе, адказнай за гэту работу, ставіцца ў вядомасць кіраўнік.

Па кожным факце інфармавання аб неналежным выкананні бацькамі абавязкаў па выхаванні і ўтрыманні дзяцей праводзіцца сацыяльнае расследаванне – комплекс мерапрыемстваў, накіраваных на вывучэнне сітуацыі ў сям'і, якiя прадугледжваюць збор інфармацыі аб сям'і з установы аховы здароўя, праваахоўных органаў, службаў жыллёва-камунальнай гаспадаркі, цэнтра сацыяльнага абслугоўвання, сельскіх выканаўчых камітэтаў, ад суседзяў і аднавяскоўцаў.

Выпрацавана сістэма прыняцця аператыўных міжведамасных мер у выпадках, якія пагражаюць жыццю і здароўю дзяцей. Распрацаваны алгарытмы ўзаемадзеяння ўстаноў адукацыі з РАУС, ЦРБ, РАНС, ЦСАН, сельвыканкамамі па раннім выяўленні сацыяльнай непаспяховасці, суправаджэнні сям'і і вываду яе з крызіснай сітуацыі. Важным звяном у рабоце па раннім выяўленні сямейнага няшчасця з'яўляецца правядзенне рэйдаў "Дом без насілля" з удзелам зацікаўленых суб'ектаў прафілактыкі. У ходзе правядзення рэйдаў вывучаюцца ўмовы пражывання непаўналетніх у сям'і, вядзецца тлумачальная работа па пытаннях утрымання і выхавання дзяцей, бяспечнага пражывання.

Часта бацькі не ўсведамляюць усю меру адказнасці за сваё дзіця, не бачаць праблем сям'і. Напрыклад, адзіны бацька (маці) вядзе амаральны лад жыцця, ужывае спіртныя напоі, не працуе. У рабоце з сям'ёй спецыялісты зацікаўленых служб дамагаюцца таго, каб, у адным выпадку, маці вяла цвярозы лад жыцця, у іншым - прайшла лячэнне ад алкагольнай залежнасці. Тут зразумела адно: колькі б ні лячыўся альбо ні кадзіраваўся чалавек, пакуль не прыйдзе да яго ўсведамленне неабходнасці весці правільны лад жыцця дзеля сваіх дзяцей, не дапамогуць ні ўгаворы, ні ўрачы.

Павялічваецца колькасць сем'яў, дзе бацькі скасавалі шлюб і паміж імі часта ўзнікаюць канфлікты. Як правіла, бацькамі рухаюць уласныя амбіцыі і крыўды. Дзеці становяцца міжвольнымі ўдзельнікамі зацяжных канфліктаў, сварак і скандалаў, доўгіх судовых спрэчак (цяпер усе спрэчкі па выхаванні дзяцей вырашаюцца ў судовым парадку), з кім з бацькоў яны будуць пражываць, які будзе парадак зносін з кожным з бацькоў.

У выніку дзіця замыкаецца, абвяргае сітуацыю, якая склалася, не жадае размаўляць са спецыялістам нават пра сваю сям'ю. Унутраныя перажыванні маленькага чалавека могуць прывесці да непапраўных наступстваў - парушэнняў яго псіхічнага і нават фізічнага стану. Сярод негатыўных наступстваў "дзяльбы" дзіцяці можа быць з'яўленне душачага пачуцця віны ў непаўналетняга, які прыняў бок аднаго з бацькоў, і, як следства, – суіцыдальных думак, дэманстратыўна цяжкiх паводзін.

У рабоце з сем'ямі непаўналетніх, прызнаных знаходзячымiся ў СНС, задзейнічаны спецыялісты розных служб, а менавіта ўстановы адукацыі, прадстаўнікі аддзела ўнутраных спраў райвыканкама, цэнтр сацыяльнага абслугоўвання насельніцтва, установы аховы здароўя, раённага аддзела па надзвычайных сітуацыях, інспекцыі па справах непаўналетніх, служб жыллёва-камунальнай гаспадаркі, назіральных камісій, сельскіх выканаўчых камітэтаў.

У выпадку, калі праводзімая работа не дае станоўчых вынікаў, непаўналетнія адбіраюцца ў бацькоў у адпаведнасці з патрабаваннямі дзеючага заканадаўства і прызнаюцца маючымі патрэбу ў дзяржаўнай абароне рашэннем камісіі па справах непаўналетніх, змяшчаюцца ў сацыяльна-педагагічны цэнтр і знаходзяцца там да 6 месяцаў. Гэта мера дае магчымасць даць бацькам шанц на выпраўленне, не даводзячы справу да пазбаўлення бацькоўскіх правоў.

Але дзяржава садзейнічае бацькам у змене свайго ладу жыцця, і дае шанец вярнуць сваіх дзяцей. Бацькі, як правіла, у прымусовым парадку працаўладкоўваюцца, і з заработнай платы забiраецца дзяржавай на ўтрыманне дзяцей. Расстанне з дзіцём дае час бацьку і маці ўсвядоміць сітуацыю і магчымасць стаць на правільны шлях. Калі яны не парушаюць працоўную дысцыпліну, часта наведваюць сваё дзіця і імкнуцца да сустрэчы з ім, адмаўляюцца ад алкаголю - у цэлым паказваюць на справе, што вырашылі свае праблемы, то разглядаецца пытанне аб вяртанні ім дзіцяці.

Менавіта ад бацькоў, ад сям'і залежыць мадэль паводзін чалавека, закладзеная яшчэ ў дзяцінстве. Усе недагляды бацькоў у выхаванні іх дзяцей рана ці позна даюць пра сябе ведаць і ствараюць для ўжо дарослых дзяцей шмат праблем ва ўзаемаадносінах з процілеглым полам, пры стварэнні сям'і і выхаванні ўласных дзяцей.

Ю.В. Арошчанка, псіхолаг аддзялення комплекснай

падтрымкі ў крызіснай

сітуацыі ДУ "Цэнтр сацыяльнага

абслугоўвання насельніцтва Веткаўскага раёна"